رای شماره 2362 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشی از ماده 3 و قسمتهایی از بخش ج ـ 3 از دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان مصوب 1396/10/26 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

تاریخ دادنامه: 1398/8/14     شماره دادنامه: 2362      شماره پرونده: 1657/97

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای حامد انصاری

طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشی از ماده 3 و قسمتهایی از بخش ج ـ 3 از دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان مصوب 1396/10/26 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

گردش‌کار: شاکی به موجب دادخواستی اعلام کرده است که:

«اینجانب حامد انصاری خواستار لغو بخشی از ماده 3 و لغو کامل بخش ج ـ 3 از دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان مورخ 1396/11/2 صادره توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و الزام وزارتخانه متبوع ایشان به رعایت مواد 10، 11 و 12 آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 7 موضوع لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب 1359/3/12 شورای انقلاب، در خصوص شرایط لغو تعهد خدمت آموزش رایگان به شرح ذیل می‌باشم.

اولاً: در خصوص ماده سوم دستورالعمل صدرالذکر، میزان تعهد خدمت برای پذیرفته شدگان بعد از سال 1362 در مناطق 2، 3، 4 و 5 دو برابر مدت تحصیل تعیین شده است که این موضوع با ماده 1 آیین‌نامه مصوب شورای انقلاب و نیز ماده 7 لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1358 که صراحتاً این مدت را یک برابر مدت تحصیل معین نموده‌اند در تناقض است. لذا خواستار لغو این بخش از دستورالعمل و بازگشت به آیین‌نامه هستم.

ثانیاً: در خصوص بخش ج ـ 3 دستورالعمل صدرالذکر در خصوص لغو تعهد از طریق گواهی عدم کاریابی، در ماده 50 به دانش‌آموختگان متقاضی لغو تعهد از این طریق، تکلیف شده است که باید ظرف حداکثر شش ماه از تاریخ دانش‌آموختگی نسبت به ثبت‌نام در مراکز کاریابی مورد تأیید اقدام نمایند و سپس با ارائه گواهی عدم کاریابی به وزارت علوم، این وزارتخانه مبادرت به لغو تعهد و صدور دانشنامه برای آنان نماید. حال آن که قید فرصت شش ماهه و همچنین مکلف کردن دانشجو به ثبت‌نام در این گونه مراکز که با پرداخت وجه نیز همراه است بر خلاف مواد 10، 11، 12 آیین‌نامه بوده و مطابق مواد مذکور خود مراکز آموزش عالی و وزارت علوم موظفند رأساً نسبت به ارسال اسامی و مشخصات دانش آموختگان مشمول تعهد به سازمان امور اداری و استخدامی کشور اقدام کرده و این سازمان نیز باید ظرف شش ماه اسامی آن دسته از مشمولینی که در بخش دولتی نیاز به خدمات آنان نباشد را رأساً به وزارت کار اعلام نماید و چنانچه پس از شش ماه از سوی وزارت کار نیز امکان کاریابی برای آنان در بخشهای غیردولتی میسر نشود باید از طریق این وزارتخانه موضوع به وزارت علوم اعلام گردد تا تعهد این قبیل دانش‌آموختگان لغو گردد. لذا با توجه به فرصتهای تعیین شده برای دستگاه‌های اجرایی (و نه دانش‌آموخته مشمول تعهد) در آیین‌نامه اجرایی مذکور برای عمل به وظایف خود، پس از انقضای این فرصت (حداکثر 13 ماه پس از تاریخ دانش‌آموختگی) باید تعهد دانش‌آموختگان لغو گردد. بدین ترتیب خواستار لغو بخش ج ـ 3 و بازگشت به مواد آیین‌نامه و لغو تعهد دانش‌آموختگانی که با انقضای مدت مصرح در آیین‌نامه نیازی به خدمات آنان از طریق دستگاه‌های ذیربط (سازمان امور اداری و استخدامی و وزارت کار) اعلام نشده و متعاقباً الزام وزارت علوم برای صدور دانشنامه برای آنان هستم.»

در پاسخ به اخطار رفع نقصی که از طرف دبیرخانه هیأت عمومی برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه 1397/6/13 توضیح داده است که:

«با عنایت به سوال مطرح شده، معروض می‌دارد که اینجانب بخش ج ـ 3 از دستورالعمل را مغایر با «لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیلی اطفال و جوانان ایرانی» و همچنین مغایر با مواد «10، 11، 12» از «آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 7 موضوع لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیلی اطفال و جوانان ایرانی» می‌دانم که موضوع را به شرح ذیل تبیین می‌کنم. لازم به ذکر است که آیین‌نامه فوق به عنوان مستند قانونی این دستورالعمل در بخش استنادات قانونی آن ذکر شده است. در تبصره ماده 50 دستورالعمل (از بخش ج ـ 3) قید شده که «دانش‌آموختگان از تاریخ دانش‌آموختگی تنها شش ماه فرصت دارند تا در دفاتر کاریابی تقاضای کار نمایند» که این قید «تنها شش ماه» برای دانش‌آموخته در هیچ یک از مواد لایحه قانونی و آیین‌نامه اجرایی آن ذکر نشده و این فرصت چنانچه در پی شرح خواهم داد برای دستگاه‌های اجرایی مقرر شده و نه دانش‌آموخته مشمول تعهد و با توجه به اینکه محدودیت برای فرد ذیحق ایجاد می‌کند، بیان آن خارج از حیطه اختیار صادر‌کننده دستورالعمل و فراتر از قانون است.

همچنین در ماده 50 دستورالعمل (از بخش ج ـ 3) به دانش‌آموخته مشمول تعهد تکلیف شده است که باید برای استفاده از این مزیت قانون، یعنی لغو تعهد آموزش رایگان از طریق استفاده از گواهی عدم کاریابی، به دفاتر کاریابی مراجعه نموده و ثبت‌نام کند و سایر مواد این بخش نیز بر اساس همین ماده و تکلیفی که برای فرد ذیحق در آن متصور شده، طراحی شده است. حال آن که بنا بر مواد 10 و 11 آیین‌نامه این وظیفه بر عهده دانش‌آموخته نمی‌باشد و مطابق این مواد دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی یک ماه در پایان هر نیم سال، فرصت دارند تا اسامی دانش‌آموختگان را با ذکر مدت تعهد، به وزارت علوم ارسال نمایند تا این وزارتخانه اسامی را برای سازمان اداری و استخدامی کشور بفرستد و این سازمان چنانچه نیازی به خدمات آنان در بخش دولتی داشت، مطابق مقررات آنان را به کار گیرد. همچنین مطابق مواد 11 و 2 آیین‌نامه اجرایی، چنانچه ظرف شش ماه پس از تاریخ دانش‌آموختگی امکان استفاده از خدمات دانش‌آموختگان مشمول تعهد در بخش دولتی میسر نشد، سازمان اداری و استخدامی باید اسامی مذکور را برای خدمت در بخش غیر دولتی به وزارت کار ارسال نماید و چنانچه پس از شش ماه وزارت کار نیز عدم امکان کاریابی را به وزارت علوم اعلام نماید، تعهد دانش‌آموخته لغو می‌گردد. بنابراین ملاحظه می‌شود که دستورالعمل مورد اشاره وظایف قانونی دستگاه‌های اجرایی را که در آیین‌نامه اجرایی قانون بر آن تصریح شده است، با قید فرصت محدود‌کننده، برعهده خود شخص ذیحق قرار داده است. لذا خواستار ابطال این بخش از دستورالعمل و لغو تعهد دانش‌آموختگانی هستم که پس از یک سال از تاریخ دانش‌آموختگی (فرصت مصرح در آیین‌نامه برای دستگاه‌های اجرایی)  نیازی به خدمات آنان از سوی دستگاه‌های مصرح در آیین‌نامه اعلام نشده است.»

متن مقرره‌های مورد اعتراض به قرار زیر است:

«ماده 3: مدت تعهد خدمت آموزش رایگان:

3ـ1ـ برای پذیرفته شدگان سهمیه‌های آزاد، منطقه 1، شاهد، خانواده معظم شهدا، ایثارگران، نهضت سوادآموزی، جهاد، جانبازان، آزادگان، پذیرفته‌شدگان دوره‌های کارشناسی ناپیوسته، کارشناسی ارشد ناپیوسته و دکتری تخصصی، ورودی‌های قبل از انقلاب فرهنگی و دانشجویان غیر ایرانی پذیرفته شده از طریق کنکور سراسری (ورودی‌های قبل از سال 1387) یک برابر مدت تحصیل می‌باشد.

3ـ2ـ برای پذیرفته‌شدگان سال 1362 به بعد، سهمیه‌های مناطق 5، 4، 3، 2، عشایر و مناطق محروم دو برابر مدت تحصیل می‌باشد.

ج ـ3ـ لغو تعهد خدمت آموزش رایگان با استفاده از گواهی عدم کاریابی

ماده 50: تعهد خدمت دانش‌آموختگان با ارائه گواهی عدم کاریابی قابل قبول از اداره کل کار و امور اجتماعی استان، توسط دانشگاه با رعایت مواد زیر پذیرفته می‌شود:

تبصره1: دانش‌آموختگان از تاریخ دانش‌آموختگی تنها شش ماه فرصت دارند در دفاتر کاریابی تقاضای کار نمایند.

تبصره2: ثبت‌نام در دفاتر کاریابی و دریافت گواهی عدم کاریابی تنها با حضور شخص دانش‌آموخته امکان‌پذیر است.»

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 7/75/190905 ـ 1397/8/6 توضیح داده است که:

«1ـ با توجه به نامه شماره 41/3/75421 ـ 1397/7/14 اداره کل امور دانشجویان داخل سازمان امور دانشجویان و به موجب بند اول مصوبه هشتاد و هفتمین جلسه مورخ 1365/7/8 شورای عالی انقلاب فرهنگی، پذیرفته‌شدگان رشته‌های مختلف دانشگاهی، سال تحصیلی 1363 ـ 1362 و بعد از آن که با استفاده از سهمیه مناطق (به جز سهمیه 1) و عشایر در موسسات آموزش عالی پذیرفته می‌شوند به دلیل امتیازاتی که در پذیرش سهمیه‌ای از آن برخوردار شده‌اند، به موجب تعهدی که در زمان ثبت‌نام در دانشگاه محل تحصیل خود می‌دهند، متعهد هستند که در همان منطقه یا منطقه محروم‌تر به مدت حداقل دو برابر دوره تحصیل دانشگاهی مطابق ضوابط رشته‌های تحصیلی خود خدمت نمایند.

2ـ در خصوص خواسته دیگر خواهان مبنی بر تقاضای، ابطال بخش ج ـ 3 دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان نیز متذکر می‌گردد با توجه به انحلال سازمان مدیریت و همچنین نامه شماره 11/7156ـ 1377/10/15 نهاد ریاست جمهوری (سازمان امور اداری و استخدامی کشور) به جهت کثرت فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، اعم از دولتی و غیر دولتی، عملاً امکان کاریابی در بخش دولتی برای فارغ‌التحصیلان متعهد خدمت بهره‌مند از آموزش رایگان فراهم نبوده و مراجعه افراد موصوف به سازمان امور اداری و استخدامی کشور جز صرف وقت و هزینه نتیجه دیگری در بر نخواهد داشت، لذا به موجب نامه فوق‌الذکر این امر به بخش غیر دولتی اداره کل خدمات اشتغال وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی واگذار گردیده است و از تاریخ فوق فارغ‌التحصیلان می‌توانند با مراجعه مستقیم به ادارات کار مربوطه نسبت به ثبت‌نام جهت کاریابی اقدام نمایند. لذا با توجه به موارد مذکور در فوق تصویب دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان به شماره 254407/و ـ 1396/11/2 و بخش ج ـ 3 آن در راستای تبیین نحوه اجرای مفاد نامه سازمان امور اداری و استخدامی و منطبق با ماده 12 آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 7 موضوع لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی و سایر قوانین و مقررات مربوطه صورت گرفته است.

همچنین ادعای خواهان ناظر بر اینکه در هیچ یک از لوایح و آیین‌نامه‌های مربوطه محدودیتی در خصوص فرصت 6 ماه ذکر نگردیده منطبق با واقع نمی‌باشد. زیرا در ماده 12 آیین‌نامه اجرایی فوق‌الذکر به صراحت به لزوم رعایت مواعد شش ماهه چه در خصوص دانشجویانی که از طریق شرکت در امتحانات و مسابقات استخدامی موضوع ماده 11 آیین‌نامه و تبصره 1 آن و چه دانشجویانی که در لیست متقاضیان اداره کار مربوطه قرار دارند اشاره گردیده است. در پایان لازم به ذکر است که تصویب دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان، با توجه به وضعیت فعلی کشور در خصوص ایجاد اشتغال برای فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، در وهله اول کمک به فارغ‌التحصیلان جهت مشخص شدن هرچه سریعتر وضعیت تعهد آموزش رایگان آنها بوده و در واقع بیشتر رعایت مصالح آنها مد نظر مقام تصویب‌کننده دستورالعمل فوق‌الذکر بوده است.»

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1398/7/30 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

 

رأی هیأت عمومی

الف ـ نظر به اینکه مصوبه جلسه شماره 159 سال 1365 شورای عالی انقلاب فرهنگی ناظر بر سال تحصیلی 1366ـ 1365 و بعد از آن است، بند 2 ماده 3 دستورالعمل مورد اعتراض که حکم مقرر در مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی را به قبل از سال 1365 تسری داده است مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 و قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.

ب: نظر به اینکه آن بخش از بند 2 ماده 3 دستورالعمل مورد اعتراض ناظر بر بعد از سالهای تحصیلی 1366 ـ 1365 تکرار مفاد مصوبه مذکور شورای عالی انقلاب فرهنگی است و حکم جدید در آن وضع نشده، بنابراین قابل طرح و رسیدگی در هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیست.

ج: نظر به اینکه در ماده 7 لایحه قانونی اصلاح مواد هفت و هشت قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایران مصوب سال 1358 و آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده 7 قانون مذکور، محدودیت زمانی برای دانش‌آموختگان تعیین شده است، بنابراین محدودیت شش ماهه مقرر در تبصره 1 ماده 50 «دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان» مغایر قانون است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 و قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.

د: حکم مقرر در تبصره 2 ماده 50 «دستورالعمل جامع ایفای تعهد خدمت آموزش رایگان» که ثبت‌نام در دفاتر کاریابی و دریافت گواهی مربوط را صرفاً با حضور شخص دانش‌آموخته امکان‌پذیر دانسته است و امکان اعطای وکالت قانونی به دیگر اشخاص را از دانش‌آموختگان سلب کرده است، به جهت اینکه مجوز قانونی برای اعمال این محدودیت وجود ندارد، به لحاظ خروج از حدود اختیارات در تصویب چنین مقرره‌ای با استناد به بند 1 ماده 12 و ماده 88 و قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ محمدکاظم بهرامی

پیغام شما با موفقیت ارسال شد

ارسال دیدگاه ها

کاراکترهای باقی مانده : ( 1000) حرف

اخبار مرتبط