رای شماره 3107 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامه شماره 63/404/2783ـ 1396/6/20 بانک کشاورزی

تاریخ دادنامه : 1398/11/8     شماره دادنامه: 3107    شماره پرونده : 9701003

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی : خانم زهرا بندری

موضوع شکایت و خواسته : ابطال دستورالعمل شماره 63/404/2783ـ 1396/6/20 بانک کشاورزی

گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال دستورالعمل شماره 63/404/2783 ـ 1396/6/20 بانک کشاورزی را خواستار‌شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

«در تبصره 35 ماده 2 قانون اصلاح بودجه سال 1395 کل کشور که در قانون بودجه 1396 هم تنفیذ شده، به صراحت بر بخشودگی سود و متفرعات تسهیلات اعطایی توسط دولت تأکید‌شده و هیچ‌گونه قید و شرطی مانند تدوین آیین‌نامه برای اجرای این حکم قانونی تعیین نگشته است. از این رو، صدور بخشنامه مورد شکایت که ضوابطی را برای اعمال حکم قانونی فوق تعیین کرده به منزله قانونگذاری بوده و خارج از حدود صلاحیت مرجع صادر‌کننده آن است. ضمناً زمانی که مدیون، دین اصلی را پرداخت کرده و شخص دیگری (دولت) دین مدیون را تقبل کرده، بر اساس قانون مدنی ذمه مدیون اصلی بری و ذمه ضامن اشتغال می‌یابد. بنابراین با توجه به اینکه دولت جمهوری اسلامی ایران به عنوان ضامن، متعهد به پرداخت سود و متفرعات مشمولین تبصره 16 قانون بودجه سال 1395 گردیده، ذمه مدیون اصلی بری‌شده و راهن می‌بایست نسبت به فک رهن تضامین و وثایق مدیون اصلی اقدام نماید و گرو گرفتن تضامین بر خلاف قانون و شرع می‌باشد. لذا تقاضای ابطال دستورالعمل شماره 63/404/2783ـ 1396/6/20 بانک کشاورزی از زمان تصویب مورد استدعاست. »

در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیأت عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال‌شده بود وی به موجب لایحه‌ای که به شماره 97ـ 1003ـ 3 مورخ 1397/10/19 ثبت دفتر هیأت عمومی‌شده پاسخ داده است که:

«احتراماً در پاسخ به اخطاریه رفع نقص مورخ 1397/6/18 در خصوص پرونده شماره 9701003 به شماره بایگانی 74565 به استحضار می‌رسانم که مصوبه مذکور علاوه بر خلاف قانون بودن خلاف شرع نیز می‌باشد این مصوبه خلاف قاعده فقهی «وزر» می‌باشد. با توجه به‌اینکه دولت بر اساس مصوبه مجلس شورای اسلامی تبصره (و) ماده 16 قانون بودجه سال 1396 و 1395 مسئول پرداخت سود وامهای کشاورزان است بنابراین تحمیل این سود به کشاورزان بر خلاف قاعده فقهی وزر است. ثانیاً: بانک کشاورزی اینجانب را الزام و مجبور به افتتاح حساب به میزان سود متعلق به وام تا تسویه نهایی آن از سوی دولت نموده است که این افتتاح حساب یک عمل اکراهی است که عمل شخص مکره فاقد نفوذ و سبب بطلان است که این نیز برخلاف شرع و قانون است این اکراه، اکراه به ناحق است که از روی ستم و زورگویی از مراجع بالاتر به فرودست اعمال می‌شود و از نظر شرع حرام است. »

متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:

«مدیریت شعب بانک در استان

موضوع: نحوه اقدام برای آزادسازی وثایق در اجرای دستورالعمل ماده 2 تبصره 35

با سلام و احترام

پیرو نامه شماره 63/404/2526ـ 1396/6/5 این اداره کل به پیوست تصویر نامه شماره 63/502/3098ـ 1396/6/13 اداره کل حقوقی در پاسخ نامه شماره 63/07/16389ـ 1396/6/9 مدیریت شعب بانک در استان فارس به شرح ذیل برای رعایت موضوع  ارسال می‌گردد. «آزاد سازی وثایق و تضامین این دسته از مشتریان که از تبصره قانونی مذکور برای تسویه بدهی خویش استفاده می‌نمایند، به نسبت صرفاً اصل بدهی، مشروط به باقی ماندن تضامین به میزان سود و متفرعات (در صورت تعلق یارانه از سوی دولت برای تسویه و ایجاد اختلاف احتمالی در محاسبات در آینده) از نظر این اداره کل بلامانع می‌باشد.» با لحاظ مراتب خواهشمند است مقرر فرمایید به یکی از دو طرق فوق با رعایت منافع و مصالح بانک و لحاظ صعب و سهل الوصول مطالبات برای موضوع فوق اقدام نمایند. ـ اداره کل وصول مطالبات و اجرا»

در پاسخ به شکایت مذکور، اداره کل حقوقی بانک کشاورزی (ادارات مرکزی) به‌موجب لایحه شماره 72/502/4243ـ 1397/7/15 توضیح  داده است که:

«1ـ مطابق تبصره 35 قانون بودجه سال 1395 دولت مکلف‌شده سود تسهیلات کمتر از یک میلیارد ریال بدهکاران بانکی را از محل منابع خود تأمین و مشمول بخشودگی قرار دهد. در اجـرای مفاد این قانون، هـیأت وزیران به موجـب تصویب‌نامه شماره135579ت/53488هـ، آیین‌نامه اجرایی قانون فوق را تصویب کرد و در ماده 2 آن مقرر نمود که بانکها مطابق دستورالعمل بانک مرکزی نسبت به بخشودگی سود و جرایم متعلق به بدهکاران بانکی اقدام می‌نمایند. در ماده 2 دستورالعمل بانک مرکزی، بانکها مجاز به بخشودگی سود و جرایم تسهیلات کمتر از یک میلیارد ریال با رعایت اولویت‌های ابلاغی مندرج در دستورالعمل شده‌اند.

2ـ در موضوع حاضر، رابطه بانک و مشتریان بر پایه قرارداد اعطای تسهیلات می‌باشد و در چنین شرایطی چنانچه بدواً و بلافاصله پس از پرداخت اصل تسهیلات توسط مشتریان و قبل از تأیید و تضمین و تأمین سود این تسهیلات توسط دولت، اقدام به رهاسازی تضامین یا آزاد سازی وثایق گردد و از سوی دیگر بنا به هر دلیلی سود این تسهیلات توسط دولت تأمین نشده و به حساب بانک واریز نگردد، بانک با چالش عدم پوشش تضمین مناسب رو به رو و میلیاردها ریال از مطالبات بانک بلا تضمین و بلا وصول باقی می‌ماند و به همین دلیل در بخشنامه مورد شکایت در خصوص آزاد سازی وثایق و تضامین محدودیت ایجاد‌شده است.

3ـ اقدام بانک در نحوه وصول طلب و ممنوعیت آزاد سازی وثایق مطابق تصریح قوانین و از جمله ماده 783 قانون مدنی امری حقوقی و قانونی است و اقدامی خلاف قانون صورت نگرفته است. »

در خصوص ادعای شاکی مبنی بر مغایرت دستورالعمل مورد اعتراض با شرع مقدس اسلام، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره 98/102/14492 ـ 1398/9/13 اعلام کرده است که:

«با توجه به اینکه در تبصره 35 قانون بودجه سال 1396 تصریح‌شده است که پرداخت اصل تسهیلات ذی ربط موجب بخشودگی سود تسهیلات مذکور است، لذا وجهی برای نگه داشتن وثایق گیرنده تسهیلات بدون رضایت او وجود نداشته و مصوبه مورد شکایت از این جهت خلاف شرع است. »

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1398/11/8 با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

 

رأی هیأت عمومی

نظر به اینکه مطابق حکم تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392، نظر فقهای شورای نگهبان برای هیأتهای تخصصی و هیأت عمومی لازم‌الاتباع است و قائم مقام دبیر شورای نگهبان طی نامه شماره 98/102/14492 ـ 1398/9/13 اعلام کرده است که فقهای شورای نگهبان دستورالعمل شماره 63/404/2783 ـ 1396/6/20 اداره کل وصول مطالبات و اجراء بانک کشاورزی در خصوص نحوه آزاد سازی وثایق و تضامین را خلاف شرع دانسته‌اند، بنابراین در اجراء احکام مذکور و تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان بخشنامه شماره 63/404/2783 ـ 1396/6/20 بانک کشاورزی مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 13 و تبصره 2 ماده 84 و مواد 88 و 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود.

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

معاون قضایی دیوان عدالت اداری ـ مرتضی علی‌اشراقی

پیغام شما با موفقیت ارسال شد

ارسال دیدگاه ها

کاراکترهای باقی مانده : ( 1000) حرف

اخبار مرتبط