آيين‌نامه اجرايي قانون خدمت وظيفه عمومي

ـ اين آيين‌نامه اجرايي به استناد ماده 51 قانون اصلاح موادي از قانون خدمت وظیفه عمومي مصوب 22/8/1390 تصويب و طي نامه شماره 228065/ت48079ك مورخ 21/11/1391 ابلاغ شده‌ است. ‌ـ ماده 976 ‌قانون مدني مصوب 1307در پاورقي ماده 1 قانون خدمت وظيفه عمومي درج شده‌است. ـ نظريه 337/7 ـ 24/2/1392 ا.ح.ق: برابر بند 5 ماده 976 قانون مدنی(*1) و همچنین برابر ماده واحده قانون تعیین تکلیف فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی مصوب 2/7/1385صرف تولد فرزندان در ایران و از مادر ایرانی ملاک تابعیت ایرانی فرزندان شناخته نشده است، بلکه برابر بند5 یاد شده وی باید تا سن 18سالگی و بلافاصله پس ازآن یک سال دیگر درایران اقامت داشته باشد. برابر تبصره 2ماده واحده یاد شده، شرط اقامت مذکور برداشته شده ولی شرایط و ترتیبات دیگری مقرر شده است، بنابراین درفرض استعلام مادام که شخص مزبور درخواست خود را نداده و تابعیت خود را مسجّل نکرده است. مشمول مقررات خدمت نظام وظیفه نمی‌شود. *1 -  ماده 976 قانون مدني در زيرنويس شماره 1 همين ماده درج شده است.‌ـ  جدول پيوست در پايان همين آيين‌نامه درج شده‌ است.

آيين‌نامه اجرايي قانون خدمت وظيفه عمومي مصوب 22/9/1391 وزيران عضو كميسيون سياسي و دفاعي دولت() ماده 1 - در اين آيين‌نامه‌، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي‌‌روند‌: الف- فرماندهي كل‌: مقام معظم فرماندهي كل قوا‌. ب- ستاد كل‌: ستاد كل نيرو‌‌هاي مسلح‌. ج- ارتش‌: ارتش جمهوري اسلامي ايران‌. د- سپاه‌: سپاه پاسداران انقلاب اسلامي‌. هـ - وزارت دفاع‌: وزارت دفاع و پشتيباني نيرو‌‌هاي مسلح‌. و- نيرو‌‌هاي مسلح‌: ستاد كل‌، ارتش‌، سپاه‌، نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران‌، وزارت دفاع و سازمان‌‌‌هاي وابسته و تابع آنها‌. ز- وزارت علوم‌: وزارت علوم‌، تحقيقات و فناوري‌. ح- وزارت بهداشت‌: وزارت بهداشت‌، درمان و آموزش پزشكي‌. ط- سازمان‌: سازمان وظيفه عمومي نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران‌. ي- كاركنان وظيفه‌: افسران وظيفه‌، درجه‌داران وظيفه و سربازان عادي وظيفه‌. ك- قانون‌: قانون خدمت وظيفه عمومي - مصوب1363- و اصلاحات آن‌. ل- مراكز آموزش‌: مراكز آموزش نيرو‌‌هاي مسلح‌. م- شوراي پزشكي‌: شوراي پزشكي سازمان‌. ماده 2 - مرداني كه براساس حكم ماده (‌976‌) قانون مدني _ مصوب 1307()_ تبعه دولت جمهوري اسلامي ايران محسوب مي‌‌شوند‌، مشمول قانون مي‌‌باشند‌. (©74©) تبصره 1- اتباع خارجي كه خدمت دوره ضرورت را مطابق قوانين كشور متبوع خود انجام داده باشند پس از تحصيل تابعيت ايران‌، از انجام خدمت دوره ضرورت معاف بوده‌، ولي در مراحل احتياط و ذخيره تابع مقررات آيين‌نامه مربوط مي‌‌باشند‌. تبصره 2 - اتباع خارجي كه مطابق قوانين و مقررات كشور متبوع خود از انجام خدمت دوره ضرورت معاف شده باشند‌، پس از تحصيل تابعيت ايران‌، از انجام خدمت دوره ضرورت در ايران نيز معاف مي‌‌باشند‌، ولي در صورت لزوم در زمان جنگ يا بسيج همگاني به خدمت اعزام خواهند شد‌. تبصره 3 - كساني كه كشور متبوع قبلي آنان فاقد مقررات خدمت وظيفه عمومي بوده است‌، بايد ظرف شش ماه پس از تحصيل تابعيت ايران‌، خود را براي رسيدگي به وضع مشموليت معرفي نمايند‌. ماده 3- هر مرد ايراني از اول ماهي كه طي آن ماه به سن هجده سال تمام مي‌‌رسد تا پايان سن پنجاه سالگي‌، مشمول مقررات خدمت وظيفه عمومي است‌. تبصره - در مواقع ضرورت و بسيج همگاني‌، ممكن است سن مشموليت موضوع اين ماده‌، تا شصت سالگي نيز افزايش يابد‌. ماده 4 - سازمان ثبت احوال كشور موظف است سالانه صورت اسامي و مشخصات مرداني را كه در سال بعد بايد به وضع مشموليت آنها رسيدگي شود‌، به تفكيك ماه و محل تولد و همچنين اسامي مشخصات متوفيان هر سال را مطابق روشي كه سازمان اعلام مي‌‌نمايد‌، به سازمان تحويل نمايد‌. ماده 5 - سن افرادي كه مشمول‌، مدعي كفالت آنان مي‌‌باشد يا كساني كه در ايجاد شرايط معافيت مشمول مؤثرند‌، ازنظر وظيفه عمومي تابع مندرجات اوليه اولين شناسنامه آنان بوده و هرگونه تغيير يا اصلاحي كه بعداً به عمل آيد‌، معتبر نخواهد بود‌. ماده 6- ابطال شناسنامه مشمول يا كساني كه وي مدعي كفالت آنان است يا كساني كه در ايجاد شرايط معافيت مشمول مؤثرند يا تغيير در انتساب فرزندان‌، صرفاً در مواردي كه با حكم مراجع صالح قضايي صورت گرفته باشد‌، ملاك عمل خواهد بود‌. ماده 7 - مشمولاني كه فاقد شناسنامه بوده و از طريق سازمان ثبت احوال كشور اقدام به اخذ شناسنامه مي‌‌نمايند‌، چنانچه شناسنامه آنان پس از ورود به سن مشموليت صادر شده باشد‌، بايد ظرف شش ماه پس از صدور شناسنامه‌، خود را براي رسيدگي به وضع مشموليت‌، به سازمان يا مراكزي كه از سوي سازمان تعيين مي‌‌شود‌، معرفي نمايند‌. ماده 8- اشخاص حقوقي اعم از دستگاه‌‌‌هاي اجرايي و نهاد‌‌هاي عمومي و مؤسسات خصوصي كه انجام امور موضوع ماده (‌10‌) قانون حسب مورد در زمره وظايف آنان بوده و يا در ارتباط با وظايف آنان قرار دارد‌، موظفند از مشمولان وظيفه عمومي‌، مدارك دال بر رسيدگي به وضع مشموليت آنان را دريافت كرده و در پرونده مربوط منظور نمايند و در صورت عدم ارايه مدارك مذكور‌، از ارايه خدمات موضوع ماده يادشده به آنان خودداري نمايند‌. تبصره - افرادي كه سن آنان از پنجاه سال تمام بيشتر باشد‌، در زمان صلح مشمول حكم موضوع ماده (‌10‌) قانون نخواهند بود‌. ماده 9 - مدارك تعيين وضعيت مشمولان خدمت وظيفه عمومي به شرح زير مي‌‌باشد‌: الف- كارت پايان خدمت دوره ضرورت‌. ب- كارت معافيت دايم‌. ج- برگ معافيت موقت (‌كفالت يا پزشكي‌) در مدت اعتبار آن‌. د- گواهي اشتغال به تحصيل داراي شماره معافيت تحصيلي در مدت اعتبار آن‌. هـ- گواهي صادره از نيرو‌‌هاي مسلح مبني بر استخدام در نيرو‌‌هاي مذكور‌. و- گواهي صادره از نيرو‌‌هاي مسلح مبني بر اشتغال به خدمت كاركنان وظيفه در نيرو‌‌هاي مذكور‌. ز- گواهي اشتغال به خدمت متعهدان خدمت در سازمان‌‌‌هاي دولتي صادره از سوي دستگاه‌‌‌هاي مربوط با درج شماره مجوز سازمان‌. ح- برگ آماده به خدمت بدون غيبت در مدت اعتبار آن‌. ط- گواهي‌‌‌هاي صادره از واحد‌‌هاي سازمان‌. تبصره - شناسنامه مرداني كه سن آنان از پنجاه سال تمام بيشتر باشد‌، در صورتي كه تغيير سني نداشته باشد‌، براي اين افراد ملاك عمل خواهد بود‌. ماده 10 - ارزش و اعتبار هر يك از مدارك موضوع ماده (‌9‌) اين آيين‌نامه از لحاظ انجام©76© تمام يا قسمتي از امور موضوع ماده (‌10‌) قانون حسب مورد به شرح جدول پيوست() كه تأييدشده به مهر «دفتر هيأت دولت» مي‌‌باشد تعيين مي‌‌گردد‌. ماده 11 - مشمولاني كه به سن هجده سال تمام مي‌‌رسند پس از انتشار آگهي احضار موظفند ظرف شش ماه‌، خود را براي رسيدگي به وضع مشموليت يا اعزام به خدمت‌، به مراكزي كه از سوي سازمان تعيين مي‌‌گردد معرفي نمايند‌. تبصره 1 - سازمان نسخه‌اي از آگهي احضار مشمولان را به وزارت امور خارجه ارسال مي‌‌نمايد و وزارت مذكور موظف است از طريق نمايندگي‌‌‌هاي كنسولي يا سياسي ايران نسبت به احضار مشمولان ايراني مقيم خارج از كشور اقدام نمايد‌. تبصره 2 - مشمولان ايراني مقيم خارج از كشور مي‌‌توانند علاوه بر موارد ذكر شده در قانون به مراكز تعيين شده از سوي سازمان در داخل كشور نيز مراجعه نمايند‌. ماده 12 - اختصاص مشمولان به نيرو‌‌هاي مسلح در هر دوره اعزام‌، از سوي سازمان و برابر ترتيب تقدم و سهميه تعيين شده از سوي ستاد كل صورت مي‌‌گيرد‌. تبصره 1- تعيين نحوه تأمين سهميه هر يك از نيرو‌‌هاي مسلح از مشمولين هر دوره اعزام برابر ظرفيت پذيرش هريك از مراكز آموزش در آن دوره‌، برعهده كميسيوني است كه با حضور نمايندگان نيرو‌‌هاي مزبور به مسؤوليت رييس سازمان يا نماينده وي تشكيل مي‌‌گردد‌. تبصره 2 - نيرو‌‌هاي مسلح موظفند اسامي مشمولان خاص مورد نياز خود (‌موضوع تبصره3 ماده 5 قانون‌) را مطابق سهميه تعيين شده از سوي ستاد كل‌، حداقل يك ماه قبل از تاريخ اعزام در هر دوره به سازمان اعلام نمايند‌. اين مشمولان براي انجام خدمت وظيفه عمومي در اختيار سازمان درخواست‌كننده قرار مي‌‌گيرند‌. نحوه انتخاب‌، درخواست و واگذاري مشمولان خاص برابر دستورالعملي است كه توسط ستاد كل تهيه و ابلاغ مي‌‌گردد‌. تبصره 3 - نيرو‌‌هاي مسلح موظفند برابر سهميه تعيين شده نسبت به پذيرش مشمولان كه توسط سازمان اعزام مي‌‌شوند‌، اقدام نمايند و مراكز آموزش مجاز به عودت مشمولان نمي‌باشند‌. ماده 13- سپاه موظف است فهرست اسامي مشمولان انتخاب‌شده از بين بسيجيان داراي برگ آماده به خدمت را كه مطابق سهميه تعيين‌شده از سوي ستاد كل‌، در هر دوره جذب مي‌‌شوند‌، به ترتيبي كه سازمان مشخص مي‌‌نمايد‌، حداقل يك ماه قبل از تاريخ اعزام‌، به سازمان اعلام نمايد‌. تبصره - سپاه مجاز به جذب مشمولان غايبي كه در موعد اعزام تعيين شده قبلي خود را©77© معرفي ننموده‌اند‌، نمي‌باشد‌. ماده 14 - سازمان موظف است مشمولان اختصاصي يافته به هر يك از نيرو‌‌هاي مسلح را به مراكز آموزش تعيين شده اعزام نمايد‌. تبصره - هزينه رفت و آمد و جيره بين راهي مشمولان موضوع اين ماده‌، از محل اعزام تا مركز آموزش برعهده سازمان خواهد بود‌. ماده 15 - مشمولان وظيفه از تاريخي كه توسط واحد‌‌هاي وظيفه عمومي براي اعزام به مراكز آموزش پذيرش مي‌‌شوند به عنوان كاركنان وظيفه يگان تعيين شده محسوب مي‌‌شوند و تاريخ مذكور به عنوان شروع به خدمت مشمول محاسبه مي‌‌گردد. ضوابط اجرايي اين ماده با پيشنهاد سازمان به تصويب ستاد كل خواهد رسيد‌. ماده 16- نيرو‌‌هاي مسلح مجاز نيستند مشمولان را بدون معرفي از سوي سازمان بكارگيري نمايند‌. ماده 17 - وسيله رفت و آمد و پذيرايي يا هزينه آن در هنگام اعزام كاركنان وظيفه به مرخصي استحقاقي (‌چهار نوبت در سال‌)‌، بايد برابر ضوابطي كه سالانه از سوي ستاد كل ابلاغ مي‌‌گردد‌، توسط نيرو‌‌هاي مسلح تأمين شود‌. ماده 18 - ترخيص كاركنان وظيفه از سوي نيرو‌‌هاي مسلح صرفاً پس از پايان خدمت قانوني يا داشتن شرايط معافيت پزشكي با تشخيص و تأييد شوراي پزشكي نيروي مربوط‌، مجاز بوده و در ساير موارد‌، بنابه اعلام سازمان خواهد بود‌. ماده 19 - صدور كارت پايان خدمت كاركنان وظيفه براساس دستورالعملي كه از سوي سازمان تهيه و به تصويب ستاد كل مي‌‌رسد‌، بر عهده سازمان خواهد بود. تبصره - صدور كارت المثني براي افرادي كه به دليل فقدان، سرقت و يا غيرقابل استفاده بودن كارت پايان خدمت، درخواست صدور المثني دارند، توسط سازمان برابر ضوابط قانوني مربوط صورت مي‌‌گيرد. ماده 20- نيرو‌‌هاي مسلح موظفند اسامي مشمولان و كاركنان وظيفه‌اي را كه به صورت پايور ثابت يا پيماني (‌موضوع مواد 13‌، 14 و 15 قانون‌) استخدام مي‌‌شوند‌، ظرف دو ماه به سازمان اعلام نمايند. تبصره 1 - نيرو‌‌هاي مسلح اسامي مشمولان موضوع اين ماده را كه قبل از اتمام تعهد يا انجام خدمت قانوني براساس مقررات مربوط‌، به صورت ارادي يا غيرارادي از خدمت مستعفي‌، بازخريد يا بركنار مي‌‌شوند‌، ظرف دو ماه براي رسيدگي به وضع مشموليت‌، به سازمان اعلام نمايند‌. مهلت معرفي مشمولان مذكور به سازمان جهت انجام خدمت دوره ضرورت حداكثر شش ماه پس از اعلام نيروي مسلح مربوط مي‌‌باشد‌. تبصره 2- تشخيص ارادي يا غيرارادي بودن اعمالي كه منجر به عدم صلاحيت و بركناري كاركنان مي‌‌شود‌، از حيث نحوه برخورد قانوني با كاركنان يادشده‌، برعهده نيروي مسلح متبوع و مطابق قوانين و مقررات همان نيروي مسلح خواهد بود‌. تبصره 3- براي كاركنان نيرو‌‌هاي مسلح موضوع مواد (‌13‌) و (‌14‌) قانون كه به دلايل مختلف ارادي يا غيرارادي بازخريد مي‌‌گردند در صورت انجام خدمت قانوني‌، كارت پايان خدمت صادر مي‌‌گردد‌. ماده 21- براي آن دسته از مشمولان و كاركنان وظيفه‌اي كه در اجراي ماده (‌14‌) قانون به عنوان پايور اعم از نظامي و كارمند به استخدام نيرو‌‌هاي مسلح در مي‌‌آيند پس از انجام خدمت مقرر در اين ماده‌، كارت پايان خدمت صادر مي‌‌گردد‌. مدت آموزش افراد ياد شده، جزو خدمت آنان محسوب مي‌‌شود‌. ماده 22 - در مواقع ضروري كه مدت خدمت دوره ضرورت با كسب اجازه از فرماندهي‌كل‌، به بيشتر از (‌24‌) ماه افزايش مي‌‌يابد، به ميزان دو برابر خدمت اضافي‌، از ادوار خدمت مشمولان در دوره‌‌هاي احتياط و ذخيره كسر مي‌‌شود‌. ماده 23- مشمولان غايب موضوع بند (2) ماده (58) قانون كه به خدمت اعزام مي‌‌شوند علاوه بر اعمال شش ماه اضافه خدمت‌، در سه ماهه آخر خدمت (‌قبل از ترخيص‌) از سوي نيروي به‌كارگيرنده براي رسيدگي به جرم غيبت به مراجع صالح قضايي معرفي خواهند شد‌. تبصره - صدور كارت پايان خدمت براي اين دسته از كاركنان وظيفه‌، منوط به تعيين تكليف وضعيت اضافه خدمت و رسيدگي به غيبت آنان مي‌‌باشد‌. ماده 24- كاركنان وظيفه چنانچه قبل از اتمام آموزش عمومي (‌آموزش رزم مقدماتي‌) مرتكب غيبت غيرموجه يا فرار شوند‌، پس از معرفي يا دستگيري‌، تجديد دوره آموزش گرديده و مدت آموزش قبلي اين افراد جزو خدمت آنان محسوب نمي‌‌شود‌. تبصره 1- اين قبيل مشمولان موظفند خود را به همان مركز آموزش و در صورت انحلال‌، به نيروي مسلح مربوط معرفي نمايند و در صورت دستگيري نيز به همان مركز يا نيروي مسلح مربوط تحويل مي‌‌گردند‌. تبصره 2- نوع غيبت از نظر موجه و غير موجه بودن و همچنين مدت آن مطابق ضوابط آموزشي خواهد بود‌. ماده 25 - كاركنان وظيفه‌اي كه پس از پايان آموزش عمومي و يا در حين خدمت مرتكب فرار شوند‌، در صورت معرفي يا دستگيري به شرح زير با آنان رفتار مي‌‌شود‌: الف- چنانچه از مدت فرار آنان كمتر از دو سال سپري شده باشد‌، نياز به تجديد دوره آموزش نبوده و ضمن به كارگيري در يگان قبلي‌، به جرم فرار آنان رسيدگي قانوني خواهد شد‌. ب- چنانچه از مدت فرار آنان بيش از دو سال سپري شده باشد‌، مجدداً به دوره آموزش عمومي اعزام و همزمان به جرم فرار آنان رسيدگي قانوني خواهد شد‌. مدت آموزش عمومي قبلي اين افراد جزو خدمت آنان محسوب نمي‌‌شود‌. تبصره - مدت آموزش تخصصي به‌منزله حين خدمت تلقي مي‌‌شود‌. ماده 26 - كاركنان وظيفه‌اي كه در مدت آموزش عمومي يا پايان آن يا در حين خدمت مرتكب فرار شوند‌، پس از معرفي يا دستگيري‌، حسب مورد ضمن تحويل به يگان خدمتي يا اعزام به دوره آموزش‌، بلافاصله توسط يگان مربوط براي رسيدگي به جرم فرار‌، به سازمان قضايي نيرو‌‌هاي مسلح معرفي خواهند شد‌. تبصره - تعقيب و دستگيري كاركنان وظيفه فراري حسب مورد بر عهده دژبان نيروي مسلح مربوط يا مأموران انتظامي محل مي‌‌باشد‌. ماده 27-‌ مرجع اعلام هزينه سالانه يك سرباز درخصوص مجازات متخلفان‌، موضوع و مواد (‌10‌) و (‌63‌) مكرر قانون‌، براساس قانون بودجه سالانه و نرخ اعلامي دولت‌، ستاد كل خواهد بود‌©80©. جدول موضوع ماده (‌10‌) آيين‌نامه اجرايي قانون خدمت وظيفه عمومي
رديف امور موضوع                   ماده (‌۱۰‌)‌ قانون           نوع مدرك شركت در آزمايشات رانندگي و اخذ گواهينامه دريافت هرگونه وام وكمك‌‌‌هاي كشاورزي‌، صنعتي‌، دامداري و مسكن از طريق بانك‌ها و‌.‌.‌. كانديدا شدن جهت انتخابات مجلس شوراي اسلامي و ساير شوراها و انجمن‌‌‌هاي قانوني تحويل اصل گواهينامه يا پايان دوره‌هاي تحصيلي ديپلم و بالاتر صدور پروانه كسب و اجازه اشتغال و عضويت در ‌شركت‌‌‌هاي تعاوني دريافت مستمري از سازمان‌‌‌هاي دولتي و وابسته و نهاد‌‌هاي قانوني استخدام به هر صورت (‌رسمي‌، پيماني‌، روزمزد و خريد خدمت‌) در وزارتخانه‌ها و‌.‌.‌.
1           ۱ كارت پايان خدمت دوره ضرورت 3 3 3 3 3 3 3
2           ۲ كارت معافيت دائم 3 3 3 3 3 3 3
3           ۳ برگ معافيت موقت در مدت اعتبار آن 3 3 - 3 3 3 فقط روزمزد و خريد خدمت (‌قراردادي‌)
4           ۴ گواهي اشتغال به تحصيل در مدت اعتبار آن 3 3 - فقط مقطع قبلي فقط عضويت در شركت‌‌‌هاي تعاوني 3 فقط روزمزد و خريد خدمت (‌قراردادي‌)
5           ۵ گواهي صادره از نیرو‌‌هاي مسلح مبني بر استخدام 3 3 برابر ضوابط ستاد كل ن‌. م 3 3 3 -
6           6 گواهي صادره از نیرو‌‌هاي مسلح مبني بر اشتغال به خدمت كاركنان وظیفه 3 3 - 3 فقط عضويت در شركت‌هاي تعاوني 3 -
7           ۷ گواهي اشتغال به خدمت متعهدين خدمت 3 3 - 3 3 3 -
8           ۸ برگ آماده به خدمت بدون غيبت در مدت اعتبار آن 3 3 - 3 فقط عضويت در شركت‌هاي تعاوني 3 فقط روزمزد و خريد خدمت (‌قراردادي‌)
9           ۹ گواهي صادره از واحد‌هاي وظیفه عمومي حسب مورد و در موضوعات تعيين شده
تبصره- دارندگان هر يك از مدارك فوق به جزء رديف (‌7‌) مي‌‌توانند برابر مقررات مربوط در نيرو‌‌هاي مسلح استخدام شوند‌.
پایگاه ملی اطلاع رسانی قوانین و مقررات کشور
dotic.ir