رأی شماره 1557 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع «بند1 و قسمت اول بند 5 بخشنامه شماره 1000/95/12631 مورخ 1395/12/1 سازمان تأمین اجتماعی در حدی که برای زنانی که طبق قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست کودکان زیر سه سال را به فرزندی قبول می‌کنند و یا از طریق رحم زن دیگری صاحب فرزند شده، مرخصی 84 روزه تعیین کرده ابطال شد و قسمت دوم بند 5 بخشنامه شماره 1000/95/12631 مورخ 1395/12/1 سازمان تأمین اجتماعی در خصوص زن بیمه شده‌ای که پس از دوره بارداری به روش رحم اجاره برای آن مرخصی 84 روزه تعیین شده است ابطال نشد»

تاریخ دادنامه : 1400/6/23     شماره دادنامه: 1557   شماره پرونده : 0001142

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی : خانم مرضیه سرآبادانی

موضوع شکایت و خواسته : ابطال بندهای 1 و 5 بخشنامه شماره 1000/95/12631 ـ 1395/12/1 سازمان تأمین اجتماعی (موضوع قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست)

گردش کار : شاکی به موجب دادخواستی ابطال بندهای 1 و 5 بخشنامه شماره 1000/95/12631 ـ 1395/12/1 سازمان تأمین اجتماعی (موضوع قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست) را خواستار شده است و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

" بخشنامه مورد شکایت، با استناد به ماده 67 قانون تأمین اجتماعی (مصوب 1354)، مدت مرخصی شخص فرزندپذیر موضوع ماده 21 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست (مصوب 1392) را به 84 روز تقلیل داده است. حال آن که قانون حمایت از کودکان بی­سرپرست، مؤخر بر قانون تأمین اجتماعی بوده و باید حاکم باشد و در واقع باید مرخصی معادل مرخصی زایمان (9 ماه) داده شود. همچنین هدف قانونگذار از تصویب ماده 21 قانون مذکور، با توجه به اینکه سن کودک زیر 3 سال می­باشد و مشمول عنوان فرزندپذیری می­گردد، حمایت از خانواده­ها و حفظ سلامت جسمی و روانی کودک و والدین فرزندپذیر بوده است. بنابراین ابطال بخشنامه مورد شکایت، به منظور بهره­مندی اینجانب از حقوق و مزایا و مدت مرخصی ماده 21 قانون یادشده، مورد تقاضاست. "

متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:

" موضوع: قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست

اداره کل تأمین اجتماعی استان ...

با سلام

در راستای سیاستهای جمعیتی ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری و با عنایت به ماده 21 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب سال 1392 و همچنین نظریه شورای حقوقی سازمان در زمینه پرداخت مرخصی دوران مراقبت به بیمه‌شدگانی که از طریق رحم اجاره‌ای صاحب فرزند می‌شوند، توجه  واحدهای اجرایی را به نکات ذیل جلب می‌نماید:

 بخش اول: فرزند خوانده

1ـ بیمه شده زنی که بر اساس قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست کودک زیر 3 سال را به فرزند خواندگی قبول می‌نماید. با ارائه مدارک و مستندات مربوطه از جمله قرار سرپرستی آزمایشی از مرجع ذیصلاح قضایی به همراه نامه اداره بهزیستی مربوطه می‌تواند از 84 روز مرخصی، بابت مراقبت از کودک استفاده نماید.

2ـ تاریخ صدور قرار سرپرستی آزمایشی مبنای شروع مدت مرخصی دوره مراقبت و همچنین احراز شرایط مقرر در ماده 67 قانون تأمین اجتماعی خواهد بود.

3ـ نظر به اینکه قانونگذار امکان استفاده از مزایای حمایتی حق اولاد و مرخصی دوره مراقبت برای سرپرست را  تا سن سه سالگی در نظرگرفته است. لذا نباید مجموع سن کودک و میزان مرخصی استفاده شده از سن کودک (حداکثر سه سالگی) تجاوز نماید.

4ـ مبنای تعیین سن فرزند خوانده، یکی از مستندات ذکر شده در بند 1 می‌باشد. در صورت عدم ذکر سن در مدارک مذکور، مراتب می‌بایست از اداره بهزیستی مربوطه استعلام گردد.

بخش دوم: رحم اجاره ای

 5 ـ بیمه شده زنی که از طریق اجاره رحم زن دیگری صاحب فرزند می‌شود، با ارائه مدارک مرتبط از جمله گواهی پزشک معالج، گواهی ولادت، اصل شناسنامه مادر و فرزند و مستندات بیمارستانی و مراکز ناباروری (مبنی بر صاحب فرزند شدن به واسطه رحم اجاره‌ای) می‌تواند به مدت 84 روز از مرخصی دوران مراقبت بهره‌مند گردد. ضمناً بیمه شده‌ای که رحم خود را اجاره می‌دهد نیز با ارائه مدارک دال بر زایمان از طریق رحم اجاره‌ای (مستندات بیمارستان و گواهی پزشک معالج) می‌تواند به همان مدت از مرخصی زایمان منتفع گردد.

 6 ـ ملاک احراز شرایط مقرر در ماده 67 قانون تأمین اجتماعی و شروع مدت مرخصی دوره مراقبت از تاریخ تولد نوزاد خواهد بود.

 7ـ شرکت مشاور مدیریت و خدمات ماشینی تأمین موظف است نسبت به اصلاح سیستم مکانیزه مربوطه  اقدام نماید.

 مسئول حسن اجرای این دستور اداری مدیران کل، معاونی بیمه‌ای و رؤسا و کارشناسان ارشد امور فنی بیمه‌شدگان استان و رؤسا و مسئولین ذیربط شعب می‌باشند.  ـ مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی   "

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل امور حقوقی و قوانین سازمان تأمین اجتماعی به موجب لایحه شماره 7100/1400/2803 ـ 1400/5/4 به طور خلاصه توضیح داده است که:

" 1ـ طبق ماده 67 قانون تأمین اجتماعی، بیمه شده در صورت دارا بودن شرایطی می‌تواند از کمک بارداری استفاده نماید. طبق ماده 63، کمک بارداری، دوسوم آخرین مزد بیمه شده می‌باشد که حداکثر برای 12 هفته قبل و بعد از زایمان بدون کسر سه روز اول پرداخت خواهد شد. طبق مفاد ماده مذکور، بیمه‌شدگان زن در صورتی که ظرف یک سـال قبل از زایمان سابقه پرداخت حق بیمـه 60 روز را داشته باشند، حـداکثر می‌تواند از 84 روز (12 هفته) مرخصی زایمان استفاده کنند.

 2ـ با عنایت به ماده 21 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست (مصوب 1392)، ماده 3 قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی (مصوب 1374) و قانون ماده واحده اصلاح ماده 3 قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی (مصوب 1386) و با توجه به اینکه این دسته از مادران (فرزند پذیر)، شیردهی کودک را به عهده نداشته تا مشمول مرخصی مذکور در قانون اصلاح ماده 3 قانون ترویج تغذیه با شیر مادر گردند، بلکه صرفاً عمل مراقبت و نگهداری طفلی که به سرپرستی گرفته‌اند را عهده‌دار می‌باشند، بنابراین «مرخصی دوره مراقبت» در ماده مذکور ناظر به بعد از زایمان بوده و این دسته از مادران می‌توانند از84 روز (12 هفته) مرخصی زایمان مقرر در ماده 67 قانون تأمین اجتماعی برخوردار گردند. "

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1400/6/23 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

 

رأی هیأت عمومی

الف ـ اولاً: مطابق تبصره 2 ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب 1392/3/20 مدت مرخصی زایمان برای مادران 9 ماه تعیین شده است. ثانیاً: ماده 21 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست که پس از قانون فوق‌الذکر در تاریخ 1392/6/31 به تصویب رسیده، مقرر می‌دارد: «شخصی‌ که سرپرستی افراد تحت حمایت این قانون را برعهده می‌گیرد، از مزایای حمایتی حق اولاد و مرخصی دوره مراقبت برای کودکان زیر سه سال (معادل مرخصی دوره زایمان) بهره‌مند می‌باشد.» بنا به مراتب فوق، بند 1 و قسمت اول بند 5 بخشنامه شماره 1000/95/12631  ـ 1395/12/1 سازمان تأمین اجتماعی در حدی که برای زنانی که طبق قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی­سرپرست و بدسرپرست ، کودکان زیر سه سال را به فرزندی قبول می­کنند یا از طریق اجاره­ رحم زن دیگری صاحب فرزند شده، مرخصی 84 روزه تعیین کرده است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود.

ب ـ با توجه به اینکه حکم مقرر در ماده 21 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست ناظر به اشخاصی است‌ که سرپرستی افراد تحت حمایت این قانون را برعهده می‌گیرند و صرفاً همین اشخاص از مزایای حمایتی حق اولاد و مرخصی دوره مراقبت برای کودکان زیر سه سال (معادل مرخصی دوره زایمان) بهره‌مند می‌شوند و افرادی که رحم خود را اجاره می‌دهند، نقشی در سرپرستی فرزند متولد شده ندارند تا مشمول حمایتهای مقرر در ماده 21 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست باشند که اساساً برای کسانی وضع شده است که سرپرستی افراد تحت حمایت قانون مذکور را برعهده دارند، لذا قسمت دوم بند 5 بخشنامه شماره 1000/95/12631  ـ 1395/12/1 سازمان تأمین اجتماعی که براساس آن مرخصی 84 روزه برای زن بیمه شده‌ای تعیین شده است که رحم خود را برای طی دوره بارداری اجاره می‌دهد و پس از زایمان، فرزند به دنیا آمده توسط او به وسیله صاحبان نطفه سرپرستی می‌شود، مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار نیست و ابطال نشد .

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ حکمتعلی مظفری

پایگاه ملی اطلاع رسانی قوانین و مقررات کشور
dotic.ir